تفاوت فراموشي طبيعي و آلزايمر؛ هشدارهايي كه نبايد ناديده بگيريد (نظر متخصص مغز و اعصاب)
تفاوت فراموشي طبيعي و آلزايمر؛ هشدارهايي كه نبايد ناديده بگيريد (نظر متخصص مغز و اعصاب)
كليدم را كجا گذاشتم؟ اسم آن بازيگر معروف چه بود؟ اينها سؤالاتي است كه همه ما بارها از خود پرسيدهايم. لحظاتي كه ذهن متوقف ميشود و كلمهاي را پيدا نميكنيم. اما داستان هميشه به همين سادگي نيست. با ديدن چينوچروك روي صورت والدين و سفيدشدن موهايشان، ترسي پنهان در دل فرزندان ميافتد. آيا اين فقط پيري طبيعي است؟ يا صداي پاي بيماري ترسناكي مثل زوال عقل به گوش ميرسد؟ مرز بين پيري سالم و شروع زوال عقل گاهي براي خانوادهها بسيار مبهم و ترسناك ميشود. نگران نباشيد؛ قرار نيست هر فراموشي كوچكي به آلزايمر ختم شود.در اين مقاله ميخواهيم صادقانه صحبت كنيم. به كمك دانش و تجربه دكتر رضا نعمتي، متخصص مغز و اعصاب، ياد ميگيريم كدام فراموشيها بيخطرند. همچنين ميفهميم چه زماني زنگ خطر واقعاً به صدا در ميآيد تا هوشيار باشيم. دانستن اين تفاوتها، آرامش را به خانه شما برميگرداند. 
فراموشي ناشي از سن؛ وقتي مغز كمي كند ميشود
همانطور كه پوست صورت بهمرور چروك ميشود، مغز ما هم پير ميشود. مفاصل بدن خشك ميشوند و دويدن سخت ميشود؛ ذهن هم كمي كند ميشود. اين روند، بخشي كاملاً طبيعي از چرخه زندگي ما انسانهاست. نبايد از هر مكث كوتاهي بترسيد يا فوراً به خودتان برچسب بيماري بزنيد. پزشكان به اين حالت "اختلال حافظه مرتبط با سن" ميگويند. در اين وضعيت، شايد اسم همسايه قديميتان را لحظهاي فراموش كنيد. اما نكته مهم اينجاست كه سر سفره شام، ناگهان آن اسم يادتان ميآيد.گاهي عينكتان را گم ميكنيد. همه جاي خانه را ميگرديد و بالاخره آن را روي ميز تلويزيون پيدا ميكنيد. شايد براي خريد مجبور شويد ليست بنويسيد. اينها نشانه آلزايمر نيست. مغز سالم در دوران سالمندي، مثل يك كامپيوتر قديمي عمل ميكند. اطلاعات را دارد، سالم است، اما پردازش و پيداكردن فايلها در آن كمي بيشتر طول ميكشد.دكتر نعمتي نكته بسيار جالبي را مطرح ميكنند. ايشان ميگويند در فراموشيهاي طبيعي، فرد كاملاً ميداند كه چيزي را فراموش كرده است. شما به خودتان ميگوييد: چقدر حواسپرت شدم و اين موضوع نگرانتان ميكند. شكايت داريد كه حافظهتان مثل قبل نيست. اما زندگيتان فلج نميشود. هنوز ميتوانيد تنهايي به خريد برويد. استقلال شما حفظ شده است. پس اگر پدربزرگتان اسم نوهاش را لحظهاي اشتباه گفت، سريع نترسيد. اين فقط ناشي از خستگي ذهن است، نه بيماري.
آلزايمر چيست؟ (فراتر از يك فراموشي ساده)
آلزايمر يك بيماري عصبي است كه در آن سلولهاي مغزي بهتدريج تخريب و از بين ميروند و ارتباط بين نورونهاي مغزي دچار اختلال ميشود. انگار سيمكشي ساختمان مغز دچار اتصالي شده و ارتباطات قطع ميشود. بافت مغز چروكيده و كوچك ميشود. در اين حالت، ما فقط با يك فراموشي ساده روبرو نيستيم.تفاوت كليدي در كاركرد و آگاهي است. در مدل عادي كه بالاتر گفتيم، ممكن است پدرتان سويچ ماشين را روي مبل جا بگذارد. اما در بيماري آلزايمر، ممكن است او سويچ را داخل يخچال بگذارد بدتر اينكه اصلاً يادش نميآيد كه اين كار را كرده است. حتي ممكن است فراموش كند كه كليد براي چه كاري ساخته شده است. آيا بايد با آن در را باز كرد يا غذا خورد؟در اين بيماري، فرد نميداند كه فراموشكار شده است. اگر به او بگوييد اشتباه كرده، انكار ميكند يا عصباني ميشود. چون آن بخش از حافظه كاملاً پاك شده است. تغييرات شخصيتي هم كمكم خودشان را نشان ميدهند. فردي كه هميشه آرام و صبور بود، شايد ناگهان پرخاشگر و بدبين ميشود. اين بيماري، خاطرات، مهارتها و در نهايت استقلال فرد را ذرهذره ميگيرد. ديگر قادر نيست كارهاي ساده شخصياش را انجام دهد. درك اين موضوع بسيار حياتي است. نبايد بيدليل نگران شد، اما نبايد هم نشانههاي آشكار تغيير رفتار را بهحساب لجبازي پيرمردها يا پيرزنها گذاشت.
جدول تشخيص سريع: آلزايمر يا پيري؟
براي اينكه راحتتر بتوانيد وضعيت عزيزانتان را ارزيابي كنيد، اين جدول مقايسهاي ساده را مرور كنيد:
| رفتار مشاهده شده | فراموشي طبيعي (پيري) | زنگ خطر (آلزايمر) |
| گمكردن وسايل | عينك را گم ميكند؛ ولي پيدايش ميكند. | اتو را در فريزر ميگذارد |
| يادآوري نامها | اسم را فراموش ميكند؛ ولي بعداً يادش ميآيد. | هرگز اسم را بهخاطر نميآورد. |
| انجام دستورالعمل | نياز به ليست خريد دارد. | نميتواند غذاي هميشگي را بپزد. |
| مسيريابي | گاهي در آدرس جديد گيج ميشود. | در محله خودش گم ميشود. |
| خلقوخو | ثابت است (شايد كمي گلايه كند). | ناگهان خشمگين يا گريان ميشود. |
| زمان و مكان | روز هفته را اشتباه ميكند ولي ميفهمد. | نميداند فصل زمستان است يا تابستان. |
| مراقبت شخصي | خودش به حمام و لباسش ميرسد. | حمام رفتن را فراموش ميكند يا بدلباس ميپوشد. |
۷ علامت هشداري كه نياز به ويزيت فوري دكتر رضا نعمتي دارد
اگر نشانههاي زير را ديديد، ديگر زمان صبركردن نيست. اينها چراغقرمزهاي مغز هستند:
- اختلال در كارهاي روزمره و تكراري
مادرتان سالها قرمهسبزي جاافتاده ميپخت. حالا ريختن سبزي، ليمو و لوبيا را كاملاً قاطي ميكند و غذايش طعم عجيبي ميدهد. يا پدرتان كه راننده ماهري بود، مسيري را كه سيسال هر روز رفته، گم ميكند. ناتواني در انجام كارهايي كه ملكه ذهن بودند، نشانه جدي آلزايمر است.۲. مشكلات بينايي و فضاييپدربزرگتان زياد زمين ميخورد. شما فكر ميكنيد پايش ضعيف شده يا فرش ليز است. اما شايد مغز او ديگر فاصله و عمق را تشخيص نميدهد. ساعتديواري را ميبيند؛ اما عقربهها برايش بيمعني هستند و نميتواند ساعت را بخواند. خواندن مطالب برايش سخت ميشود؛ چون خطها را گم ميكند.
- قضاوت ضعيف و تصميمهاي غلط
كسي كه هميشه حساب و كتابش دقيق بود، حالا بهراحتي به افراد غريبه اعتماد ميكند و پولش را ميبخشد. يا در سرماي زمستان با لباس نازك بيرون ميرود. به نظافت و بهداشت شخصي هم اهميت نميدهد؛ مثلاً حمام نميرود و بوي نامطبوع بدنش را حس نميكند.۴. گوشهگيري و انزواديگر حوصله نوهها را ندارد. از مهمانيهاي خانوادگي فرار ميكند. ساعتها ساكت مينشيند و به يك نقطه يا تلويزيون خاموش خيره ميشود. از جمع دوستان و فعاليتهاي موردعلاقه كنارهگيري ميكند، ولي نبايد با افسردگي ساده اشتباه گرفته شود.۵. تغييرات خلقي ناگهاني (توفان احساسات)بدون هيچ دليلي شروع به گريه ميكند. لحظهاي بعد شديداً عصباني ميشود. بدبين ميشود و مدام فكر ميكند كسي كيف پولش را دزديده است. اين تغييرات اخلاقي در آلزايمر بسيار شايع است.
- جابجا گذاشتن عجيب اجسام
فرد بيمار ممكن است كنترل تلويزيون را در ماشين لباسشويي بگذارد يا انگشتر طلا در ظرف شكر. اين رفتارها شايد در ابتدا خندهدار هستند، اما در واقع فريادي براي كمك به مغز هستند. فرد بيمار وسايل را در جاهاي نامربوط ميگذارد و بعد ديگران را به دزدي متهم ميكند.۷. نابودي حافظه كوتاهمدتاز خاطرات ۵۰ سال پيش با جزئيات دقيق تعريف ميكند. اما اصلاً يادش نميايد ناهار چه خورده است. يك سؤال را ميپرسد: كي ميآيد؟ و يك دقيقه بعد دوباره همان را ميپرسد. فراموشكردن اطلاعاتي كه همين چند لحظه پيشدريافت شده، علامت شروع آلزايمر است. متن انگليسي:Alzheimer’s disease is a brain condition that slowly damages your memory, thinking, learning and organizing skills. It’s the most common cause of dementia. Symptoms usually first appear in people older than 65. There’s no cure, but medications may manage symptoms and slow its progression.ترجمه متن:متن انگليسي:بيماري آلزايمر يك بيماري عصبي مغزي است كه بهآرامي به حافظه، تفكر، يادگيري و مهارتهاي سازماندهي شما آسيب ميرساند. اين بيماري شايعترين علت زوال عقل است. علائم معمولاً ابتدا در افراد بالاي ۶۵ سال ظاهر ميشوند. هيچ درماني براي آن وجود ندارد، اما داروها ممكن است علائم را مديريت كرده و پيشرفت آن را كند كنند.منبع: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/9164-alzheimers-disease
چرا تشخيص زودهنگام حياتي است؟ (نقش دكتر نعمتي)
خيليها با نااميدي ميپرسند: مگر آلزايمر درمان دارد؟ چرا بايد دكتر برويم وقتي كاري از دستمان برنميآيد؟ درست است كه هنوز درمان قطعي براي اين بيماري وجود ندارد، اما داروهاي جديد ميتوانند روند پيشرفت بيماري را بهشدت كند كنند. اين داروها كيفيت زندگي را براي سالهاي بيشتري حفظ مينمايند.
چرا دكتر رضا نعمتي؟
افتراق بيماريهااما يك دليل بسيار مهمتر و حياتيتر كه شايد جانعزيزتان را نجات دهد. همه علائم زوال عقل، آلزايمر نيستند گاهي اوقات علائم دقيقاً شبيه به زوال عقل هستند؛ مانند گيجي، فراموشي، عدم تعادل ناشي از بيماريها. يا ممكن است يكي از والدين شما دچار فشار مايع مغزي شده باشد. گاهي يك تومور خوشخيم به قسمت حافظه فشار ميآورد. مشكلاتي مثل كمكاري تيروئيد، عفونتهاي پنهان، يا كمبود شديد ويتامين B12 علائمي شبيه آلزايمر دارند.تستهاي استاندارد حافظهدر اينجا دكتر نعمتي با آزمايشها و معاينات دقيق وضعيت و شرايط بيمار را كاملاً بررسي ميكند و همچنين با گرفتن نوار مغز و بررسي تصاوير MRI اين بيماريها را تشخيص داده و درمان ميكند. تصور كنيد عزيزتان را بافكر اينكه پير شده و كاري نميشود كرد رها كردهايد، درحاليكه او با يك درمان دارويي يا جراحي ساده ميتوانست به زندگي عادي برگردد. افسردگي شديد در سالمندان هم گاهي خودش را با فراموشي نشان ميدهد. ولي با درمان دارويي كاملاً برطرف ميشود.مديريت بيماريپس در مرحله اول، دكتر نعمتي تلاش ميكند تا ساير عوامل خطرناك را رد كند. اگر هم تشخيص نهايي بيماري زوال عقل بود، ايشان داروهاي كنترلكننده تجويز ميكند و به خانوادهها آموزش ميدهد و به آنها كمك ميكند تا اين دوران را با كمترين تنش پشت سر بگذارند و به آنها ياد ميدهد كه چگونه رفتارهاي تهاجمي بيمار را مديريت كنند. همچنين خواب بيمار را تنظيم ميكند و آرامش را به خانه شما باز ميگرداند.
نتيجه گيري
هر فراموشي سادهاي نشانه آلزايمر نيست، اما بيخيال و ناديدهگرفتن علائم هم اصلاً كار درستي نيست. سلامتي مغز شوخيبردار نيست. اگر در رفتار، گفتار يا حافظه والدين خود تغييرات عجيب و مداومي ميبينيد، زمان را با حدس و گمان نكشيد. شكوترديد فقط استرس شما و رنج آنها را بيشتر ميكند. آرامش خاطر خود و عزيزانتان ارزش يك ويزيت تخصصي را دارد. شايد مشكل، يك بيماري ساده و قابلدرمان باشد كه با چند قرص حل شود. شايد هم نياز به مديريت جديتري باشد. در هر دو صورت، تشخيص زودهنگام كليد طلايي ماجراست.همين حالا براي بررسي دقيق وضعيت سلامت مغز و حافظه عزيزانتان، نوبت خود را نزد دكتر رضا نعمتي رزرو كنيد. پيشگيري و آگاهي، بهترين و بزرگترين هديهاي است كه ميتوانيد به كساني بدهيد كه عمري حافظ و مراقب شما بودهاند.
برچسب:
